Hylkema, Smits en Haitsma





publisearre yn de Buurtsboade septimber 2004

De verstrengeling van de families
Hylkema, Smits en Haitsma
in It Heidenskip

door
Willem D.Hengst

Marten Klazes Hylkema en Dutsje Harings Abma


In 1872 had Haring Roels Abma, die getrouwd was met Wiepkje Siemens Attema, halverwege de Ursulapoel en de latere Heidenskipsterdyk (aangelegd in 1904/1905) naar Koudum direct aan de oostzijde van de Oude Heidenschapstervaart een grote stelpboerderij (afgebrand op 2 november 1954) laten bouwen

Van Haring Roels Abma is bekend, dat hij de zondagse kerkdienst wel eens verzuimde, maar dan daarvoor in de plaats in een hok van zijn boerderij enige tijd luid zat te psalmzingen.

Na Haring en Wiepkje kwamen hun dochter Dutsje Harings Abma en schoonzoon Marten Klazes Hylkema op deze boerderij.
Marten en Dutsje kregen hier vijf kinderen: Haring, Klaas, Ytzen (op jonge leeftijd overleden), Ytsje en Wiepkje (Wieke).
Marten Klazes Hylkema was afkomstig van De Band, een driesprong van wegen met drie boerderijen tussen Oudega (W.), Sandfirden en Idzega.

Van Dutsje Harings Abma is o.a. bekend dat zij op bijna 46jarige leeftijd buikvliesontsteking kreeg en toen thuis door een ontboden dokter uit Sneek is geopereerd op een tafel met een wit laken in een kamer van de boerderij aan de Oude Heidenschapstervaart, waarbij zij op 20 januari 1900 is overleden.

Van Marten Klazes Hylkema is o.a. bekend dat hij op 71 ½ jarige leeftijd samen met een veel jonger persoon zijn beesten probeerde te vangen. Hij wilde voor deze persoon niet onderdoen. Later op de dag werd hij onwel en is toen op 4 december 1919 in pand Noard 18 in Workum overleden.






Ongeveer 150 meter ten noordwesten van de Ursulapoel stond op het perceel “it hússtee-stik” de oude Sint Ursula boerderij.
Popke Poppes uit Balk/Harich was er de eigenaar van en waarschijnlijk een zekere Tromp de rentmeester (beheerder), terwijl Jentje Rincks Smits sinds 1881 de huurder was.
Jentje Rincks Smits en zijn vrouw Abeltje Durks Hoekstra waren afkomstig van Koudum. Zij kregen drie kinderen: Grietje, Akke en Rinck. De nog in Koudum op 14 maart 1880 geboren Grietje overleed op 29 september 1882 (twee jaar en zes en een halve maand oud) op de oude Sint Ursulaboerderij. Eveneens op de oude Sint Ursulaboerderij stierf haar moeder Abeltje Durks Hoekstra op 13 augustus 1884.

Jentje Rincks Smits
1857 - 1892
Bauke Sjerps Haitsma
1832 - 1927








Jentje Rincks Smits zou na enige tijd trouwen met zijn dienstmeisje, huishoudster Engel Baukes Haitsma, een dochter van Bauke Sjerps Haitsma  en Sietske Jacobus Posthuma.

Bauke Sjerps Haitsma (* 26-02-1832 Engwier, even ten noorden van Makkum - † 28-01-1927 Workum) werd ook wel Bauke Snider (het Friese woord voor kleermaker) genoemd, omdat hij naast boer op een klein boerderijtje (komelkersspultsje) met cafeetje ook kleermaker was. Dit reeds lang afgebroken boerderijtje heeft gestaan vóór de ramen van de boerderij die nu van Johannes en Hieke Plantinga is, gelegen aan de Oude- of Bagijnegracht.
Intussen waren er in 1883/1884 in opdracht van Popke Poppes door bouwbedrijf Klaas Wielinga uit Idskenhuizen aan weerszijden van de oude Sint Ursulaboerderij twee nieuwe, degelijke en identieke boerderijen met Deense melkkelder gebouwd. Toen deze beide boerderijen in 1885 gereed waren en de landerijen van de oude Sint Ursula boerderij in (ongeveer) gelijke mate aan de boerderijen waren toebedeeld, mocht Jentje Rincks Smits als huurder van de oude Sint Ursula boerderij kiezen op welke van de twee nieuwe boerderijen hij boer wilde zijn en wonen. Jentje Rincks Smits koos toen voor de noordoostelijke boerderij, omdat in het weiland daarvan minder onkruid (kwadernaat) voorkwam.


Jentje Rincks Smits en Engel Baukes Haitsma en de twee kinderen Akke en Rinck (van Jentje en Abeltje) - zij zeggen muoike tegen Engel - verhuizen naar de nieuwe noordoostelijke boerderij.

De op 20 juli 1864 geboren Engel Baukes Haitsma is dan 21 jaar als zij in 1885 op de nieuwe boerderij bij de brug boerin is geworden. Van 1885 tot 1900 heeft zij daar ook boter en kaas gemaakt. In 1900 werd in Workum de Coöperatieve Stoomzuivelfabriek “De Goede Verwachting” opgericht en was dit werk op de boerderij niet meer nodig.



Akke wordt al spoedig ernstig ziek (t.b.c.?). Tijdens haar ziekte vraagt zij aan Engel Baukes Haitsma: “Muoike soene jo my wat rjochtop yn `t bêd sette wolle, want dan kin ik de skoalbern better by ús lâns gean sjen, want ik bin sa loai.” Akke zal op de leeftijd van negen jaar en ruim een maand komen te overlijden (18 augustus 1890).
Jentje Rincks Smits en Engel Baukes Haitsma krijgen zelf ook drie kinderen: Grietje, Sietske en Minke.
Al spoedig krijgt Jentje Rincks Smits zelf ook t.b.c. en sterft - op 4 dagen na - op 36-jarige leeftijd (22 februari 1892).
Zijn kist en de wieg of het ledikantje van waarschijnlijk Minke staan dan in dezelfde kamer, want een ouder zusje van haar, Grietje of Sietske, wist te vertellen: “en doe kamen der swarte mannen en namen heit mei.”
Een jongere broer van Engel, namelijk Sjerp Baukes Haitsma, wordt dan bedrijfsleider.
Engel Baukes Haitsma, de door haar aangenomen zoon Rinck, haar eigen drie kinderen Grietje, Sietske en Minke en de inwonende Sjerp Baukes Haitsma blijven dan achter op de nieuwe noordoostelijke boerderij, bij de brug over de Sint Ursulavaart.
Engel Baukes Haitema
1864 - 1955
Marten Klazes Hylkema
1848 - 1919







Negen jaren later zegt Marten Klazes Hylkema, weduwnaar van Dutsje Harings Abma, op de boerderij aan de Oude Heidenschapstervaart tegen zijn kinderen: “Jonges, heit sil wer trouwe” (mei 1901), waarop zijn tweede zoon Klaas antwoordt: “As it dan mar mei de widdo Smits is, want dy kin sa lekker sop siede.”Klaas had het goed aangevoeld.

Marten Klazes Hylkema en drie van zijn kinderen (Klaas, Ytsje en Wiepkje) trokken in bij Engel Baukes Haitsma en haar kinderen Rinck, Grietje, Sietske en Minke op de boerderij bij de brug over de Sint Ursulavaart.




Marten Klazes Hylkema zijn oudste zoon Haring bleef achter op de ouderlijke boerderij aan de Oude Heidenschapstervaart en werd daar op 17/18-jarige leeftijd zelfstandig boer.
Haring Martens Hylkema zou later trouwen met Grietje Jentjes Smits. Zijn broer Klaas Martens Hylkema zou later trouwen met haar zuster Sietske Jentjes Smits. De beide bruidsparen zijn op dezelfde dag getrouwd, namelijk op 22 mei 1913.

En ik ben alleen overgebleven om u deze dingen aan te zeggen!

Willem D.Hengst

Ursuladyk 3a
8724 HR It Heidenskip
0515 - 54 15 06  








fotocollectie Willem D. Hengst
Haring Martens Hylkema
1882 - 1950
De Heilige Ursula
en haar reisgenoten  

Volgens een legende is Ursula de dochter van een Britse Koning. Zij willigt het huwelijksaanzoek van een heidense prins in, op voorwaarde dat hij zich tot het christendom bekeert en haar toestaat met een aantal maagden een pelgrimstocht naar Rome te ondernemen.
Op de terugreis worden zij bij Keulen door de boogschutters van de Hunnenkoning omgebracht.






foto rechts:
Sint Ursula en haar reisgenoten
Utrecht ± 1530

collectie W.D. Hengst


Kaarten fan Romkje en Rauke  
Op 30 july 1867 stjert Namle Simons Kok, 63 jier. Hy wennet op de St. Ursula-pleats mei syn mem Aaltje Wiegers Otter (1783-1869). Mem bliuwt allinnich efter op de pleats (mei har personiel). Har beppesizzer Romkje Folkerts Kok komt mei har man Rouke Jentjes Smits op `e pleats, sadat de famylje Kok op de pleats bliuwt. Yn 1882 ferlitte se de Ursulapleats. Omkesizzer Jentje Rinckes Smits komt mei syn frou Abeltje Durks Hoekstra op de pleats. Rouke wordt siktaris fan Boalsert. Se kinne it wol stowe, want se meitsje reizen troch Nederlân. Oeral dêr't se komme wurde kaarten kocht, foarsjoen fan in datum en letter yn in album dien. Op de folgjende siden steane 6 kaarten út De Haach en Utert.  
Willem D. Hengst hat dizze kaarten útkeazen, omdat der ferskate soarten fan ferfier út dy tiid op werjûn wurde, fan hûnekarre oant hynstetram




s' Gravenhage
Buitenhof

Zaterdag 2 Juli 1904



s' Gravenhage
Prinsessewal

Zondag 3 Juli 1904



s' Gravenhage
Wagenbrug

Zondag 3 Juli 1904



's Gravenhage
Ingang Haagsche Bosch

Woensdag 6 Juli 1904



Utrecht
Biltstraat

Dinsdag 3 Juli 1906



Utrecht
Maliebaan

Dinsdag 3 Juli 1906