1903






Nieuwsblad van Friesland (Hepkema's Courant) fan 7 jannewaris 1903

            HEIDENSCHAP, o.d. NIJEGA, 5 Jan.
          Gister werd van den kansel aan de leden der
          Herv. kerk alhier medegedeeld, dat door de
          hoogere kerkbesturen de kerkelijke scheiding
          tusschen hier en Nijega is goedgekeurd.
           Voortaan behooren we hier nu kerkelijk
          onder Workum.  Eene  regeling van verschil-
          lende zaken zal spoedig plaats hebben.


Nieuwsblad van Friesland (Hepkema's Courant) fan 10 jannewaris 1903

            HEIDENSCHAP, 7 Jan. Terwijl een land-
          bouwer alhier gister van Workum huis-
          waarts reed, viel eensklaps het paard voor
          den wagen neer en had in enkele oogeblik-
          ken opgehouden te leven. Het prachtige,
          jonge dier vertegenwoordige eene waarde
          van p.m. ƒ 600,-   Bij  Wed. T. alhier
          heeft een bunzing vreeselijk huisgehouden
          onder de kippen; hij heeft er verscheidene
          verscheurd en meegevoerd. Een drijfjacht
          bleef zonder gevolg; wel werd de bunzing
          ontdekt, doch hij wist te ontkomen.

De ƒ 600,- fan 1903 is yn 2003 sa'n 6000 euro.
Wa't de widdo T. is wit ik net. It soe Beitske de Boer wêze kinne, dy't sûnt 1901 de widdo fan Wibe Douwes Tilstra is. Se wennet op de pleats Brânburren 34. Yn 1907 sil se de pleats ferlitte en komt de famylje Kampen dêr te wenjen.


Bolswardsche Courant fan 12 febrewaris 1903

            Heidenschap o.d. Nijega, 9 Febr.
          Gistermorgen ontdekte men tijdens de gods-
          dienstoefening een begin van brand aan het
          plafond in de Ger. Kerk alhier. (Er wordt
          n.l. `s winters een kachel gestookt.) Door de
          spoedige ontdekking mocht men er in slagen
          het vuur met eenige emmers water meester
          te worden en met het oog op den harden
          wind een groot onheil te voorkomen, daar
          in de onmiddelijke nabijheid huizen staan.

De Grifformearde tsjerke stiet oan de ein fan de Grutte Buert, dêr't de wente fan Jolle de Vries en Martsje Bandstra no stiet.

Nieuwsblad van Friesland (Hepkema's Courant) fan woansdei 4 maart 1903

    Stormongelukken.
  ZUIDWESTHOEK, 2 Maart. De harde
wind heeft hier bijna een offer geëischt.
Een melkvervoerder sloeg n.l. met zijn
vaartuig, geladen met eenige kannen melk
in de z.g. ,,Zwarte Woude,'' tusschen Hei-
denschap en Koudum om. De schipper wist
zich naar men ons meedeelt spoedig te red-
den, terwijl de knecht zich aan den mast
vastklemde en alzoo in het water stond. In
dien toestand moest hij geruimen tijd blij-
ven, tot eindelijk hulp kwam opdagen. Niet,
dan met groote moeite, wist men den jon-
gen te redden, die meer dood dan levend
werd vervoerd. Bij een boer werd hij in huis
gebracht.
  In het Fluessen meer sloeg een tjalk voor
anker weg en geraakte alzoo op laag water.
Op onderscheidene boerderijen hebben de
dakpannen het moeten ontgelden.

  WORKUM, 2 Maart. In het naburige Heiden-
schap zullen dit voorjaar niet minder dan 4 flinke
boerderijen worden verkocht.Met de tegenwoordige
duurte is verkoopen zaak. Ook bij de verhuringen
brengen de landerijen hooge huurprijzen op; niet
zelden tot ruim f 40 per pondemaat. - Wegens
lagere varkensprijzen hebben slagers alhier het
varkensvleesch 10 cent per Kilo in prijs verlaagd. -
Ter bewaking van de spoorlijnen zijn in onze stad
enkele vreemde Rijksveldwachters.



Boereboelgoed
      ONDER
  WORKUM
  De notarissen J. DE JONG te
Koudum en C. TJEBBES te
Workum zullen op
Maandag den 9 Maart 1903,
des voormiddags 9 uur, ten
sterfhuize van den Heer THO-
MAS KARSTEN CONRADI in
het HEIDENSCHAP onder
Workum, bij boelgoed, tegen
contante betaling, verkoopen:
  1e    Een uitmuntend en ge-
Zond beslag VEE,
Bestaande in: 44 hoornbeesten,
en wel 35 melke-, kalve- en vare
koeien en rieren, 7 hokkelingen,
1 enter- en een twenterstier, 2
beste zwarte paarden, als een
merrie en een ruin beide 11
jaar oud, bijzonder mak en in
alle tuig bereden, 14 schapen
met en zonder lammeren, eeni-
ge suipkalveren, 13 kippen en
1 haan en 1 hond met hok.
  2e Boerereeuw en ge-
reedschappen en
  3e Meubelen en Huisge-
raden.
  Op de sate is geen gelegen-
heid tot stalling van paarden.
  Koekdisschen en hakblokken
worden op- of bij de hieminge
niet toegelaten.

Thomas Karsten Conradi syn pleats stie  op sawat it selde plak as dy fan Gorrit en Sjoerdsje Kuipers. Nei Thomas Conradi komme Gorrit Kuipers en Foekje Jagersma op dy pleats te wenjen.


Nieuwsblad van Friesland (Hepkema's Courant) fan woansdei 18 maart 1903

Regeling van kerkelijke zaken.
  HEIDENSCHAP o/d NIJEGA, 16 Maart, Zooals
reeds vroeger in dit blad is gemeld, werd door
het Classikaal bestuur te Sneek gunstig beschikt
op het verzoek van ingezetenen alhier, om kerkelijk
gescheiden van Nijega en als zoodanig met de
Ned. herv. gemeente van Workum verbonden te
worden. Verschillende zaken moesten alzoo gere-
geld; deze regeling komt in hoofdzaak op het
volgende neer: Ons lokaal is nu een hulpkerk van
Workum. Tot toelichting diene, dat dit door par-
ticulieren was tot stand gebracht en steeds onder-
houden en alzoo niet onder kerkelijk gezag stond;
het was een Evangelisatielokaal. De regeling van
verschillende aangelegenheden was in handen van
een bestuur, dat thans gehandhaafd bijft onder
den naam ,,Commissie van beheer'', verantwoor-
ding schuldig zijnde (finantieele zaken etc.) aan
het kerkbestuur van Workum. Dit heft in overleg
met genoemde Commissie een hoofd. omslag,
waarvan de helft zal komen ten bate van de
hulpkerk. Alle overige inkomsten komen geheel
ten bate hiervan. De armen (leden der Herv. kerk)
komen ten laste van de diaconie te Workum,
althans voorloopig. De beide predikanten uit ge-
noemde stad zullen in het vervolg ieder één Zon-
dag per maand een predikbeurt moeten vervullen,
terwijl de beide overige Zondagen zulks zooveel
mogelijk door een ringbroeder zal geschieden of,
bij gebreke hiervan door een godsdienstonderwijzer.
Bij eventueel vertrek van één van beide of beide
leeraars uit W. zal bij het beroepen van een
nieuwen predikant genoemde verplichting aan den
beroepene als voorwaarde gesteld worden. De
sacramenten (doop en avondmaal) zullen hier twee
maal 's jaars (in den herfst en in den winter)
bediend worden. Tot nog toe mocht zulks niet
geschieden. Aanneming van lidmaten mag hier
nu ook plaats hebben. Dezelfde rechten, die de
leden de Herv. gemeente voortaan in onze hulp-
kerk hebben, bezitten ze nu bovendien in de kerk
te Workum. Mochten na verloop van tijd de finan-
tieele omstandigheden het toestaan,dan zal getracht
worden, eene zelfstandige gemeente te vormen.
  Een woord van oprechten dank aan de ds. Eringa
en Visser te Workum voor de groote moeiten,
die ze zich bij de totstandkoming van den tegen-
woordigen toestand hebben getroost, en wel geheel
belangeloos, mag hier niet ontbreken.


Bolswardsche Courant fan snein 28 juny 1903

  Workum, 25 Juni. Door den Raad dezer
Gemeente, die van 's middags 5 tot om-
Streeks 12 uur vergaderde, werd…
… gunstig beschikt op een adres van
Y. Zandstra, om eervol ontslag als hoofd
der school in `t Heidenschap, met ingang
van 1 Sept. a.s.; …

Master Ysbrand Zandstra en syn frou Sophia van der Plaats binne op 2 jannewaris 1896 yn it Heidenskip te wenjen kommen.


Nieuwsblad van Friesland (Hepkema's Courant) fan woansdei 15 july 1903

 WORKUM, 13 Juli. Gistermorgen bij het
zware onweder sloeg de bliksem in den grooten
molen in het Workumer Nieuwland evenwel
zonder brand te veroorzaken. Toch moet de
schade nog al aanzienlijk zijn. Ook een lam van
den veehouder S. V. werd in de weide gedood.
In het naburige Heidenschap werd de boeren-
huizinge van M. Deinum door het hemelvuur
getroffen. Er ontstond echter geen brand. Al-
leen op het bed van den knecht in de koestallen
lagen een groot aantal splinters, terwijl in de
schuur een der binten boven beschadigd is.
Voor eenige jaren is deze boerderij ook getrof-
fen, zonder dat er brand ontstond.


Bolswardsche Courant fan tongersdei 16 july 1903

  Heidenschap, 13 Juli. Tijdens het zeer
zware, van veel regen vergezelde onwe-
der van gistermorgen sloeg de bliksem in
de boerenhuizinge van M. Deinum alhier,
zonder gelukkig brand te veroorzaken. Op
het bed van den knecht, dat achter de koe-
stallen is, vond men evenwel een groot aan-
tal splinters, terwijl mede een der binten in
de schuur beschadigd was. Voor eenige jaren
werd de zelfde huizinge getroffen; ook toen
ontstond geen brand.
  Wegens sterken hooibroei zijn vele boeren
hier en in de omgeving reeds aan het dollen.

Marten Deinum wennet yn de Skar (nr 1, no fam.Bouma).


Bolswardsche Courant fan snein 26 july 1903

  Workum, 23 Juli. In de heden gehouden
Vergadering van den Raad dezer gemeente
werd ...
... eervol ontslag verleend met 1 Sept. e. k.,
aan den heer Y. Zandstra als Secretaris der
Commissie tot wering van Schoolverzuim in
het Heidenschap; …
             … in handen der vroegere com-
missie gesteld een missieve van Z.Ex. den
Minister van Binnenlandsche Zaken omtrent
de vastgestelde verordening op de school-
geldheffing en benoemd tot hoofd der school
in het Heidenschap Sjoerd Bonga. Op de
voordracht kwamen voor:
Sjoerd Bonga,           onderw. te Anna-Polowna,
Johs. Cancrinus,       ,,         ,, Murmerwoude,
Harmen Veldman,    ,,         ,, Stiens.


Bolswardsche Courant fan snein 2 augustus 1903

  Workum, 30 Juli. Gisteravond woedde er
boven onze stad en de omgeving een zeer
hevig en van veel regen vergezeld wordend
onweder. Te Heidenschap werd een best
hokkeling van den landbouwer S. G. doode-
lijk door den bliksem getroffen.

Soe dit Sytse-Tjalkes Doekles Gerritzen wêze? (Koaidyk 4, Klaas en Katrien Brandsma)

Ut de Ljouwerter Krante fan freed 22 augustus 2003
oernommen út de Ljouwerter Krante fan freed 21 augustus 1903


Bolswardsche Courant fan snein 23 augustus 1903

  Workum, 20 Aug. Nabij het Station al-
hier geraakte het paard van den landbouwer
D. Dijkstra uit het Heidenschap, door het
in vliegende vaart voorbijsnorren van de 7-uur
sneltrein, op hol en kwam nabij het wacht-
huisje van F. H. met wagen en al in de
sloot terecht.
  Van uit de verte werd het opgemerkt
en spoedig werden inzittenden en paard en
wagen op het droge gebracht. Man en vrouw,
reeds bejaarde echtelieden, zijn er beiden
gelukkig met een nat pak afgekomen, terwijl
de vrouw zich eenigszins aan den arm heeft
verwond.
  De wagen was vrij wat beschadigd.
  Eenigen tijd later zijn de echtelieden, na
eenigzins van den schrik bekomen en van
andere kleederen voorzien te zijn, naar huis
gewandeld, paard en wagen in den stal van
het Stations-Koffiehuis achterlatende.

Douwe Lolkes Dykstra (1843-1908) en syn frou Brechtsje Doekles Gerritsen (1844-1917) wenje op de Koaidyk 8 (Lolke en Pytsje Kampen).


Bolswardsche Courant fan tongersdei 17 septimber 1903

Voor het Kantongerecht.
Zitting van Vrijdag 11 September.

  12. M. K. van Heidenschap (H. O. en
N.) zeilde door de Algem. Turfvaart aldaar,
met een boot of een praam, waarop in strijd
met de verordening een zeil aan den mast
was gebonden.
  Eisch f 1 of 1 dag.

  21. J. B. te Heidenschap bij Workum
reed den 28 Juni door die stad op een rij-
wiel. `t Was al na zonsondergang en dan
behoort er daar een lantaarn te branden op
iedere fiets. Dit was bij hem niet het geval
en daarom hield de politie hem aan en be-
keurde hem.
  Eisch f 8 boete of 4 dagen.
  Voor die som zou bekl. zeker liever een
heel fraaie acetyleenlantaarn hebben aange-
schaft.

Acetyleen (C²2H2) is in syntetysk gas, dat ûntstiet út in reaksje fan kalsiumkarbonaat mei wetter. Yn de 19e en begjin 20ste ieu brânden se it gas yn de "acetyleenlampen" (karbydlampen) net allinnich foar de ferljochting op de fyts, mar ek foar yn `e hûs. De  flam kin wol mear as 3000°C wurde.

Bolswarsche Courant fan tongersdei 8 oktober 1903

Voor het Kantongerecht.
 Zitting van Vrijdag 2 October 1903.

   2, 3 en 4. J. de J. te Oudega, A. Z.
te Heidenschap en D. v. d. M. te Oudega
(H.O. en Nw.) zijn alle drie schippers die
langs de Alg. Turfvaart in den Noordwolder-
polder voeren met het zeil in top en dat is
daar niet geoorloofd.
    Eisch voor alle drie f 1 of 1 dag.


Bolswarsche Courant fan snein 11 oktober 1903

    Workum, 9 Oct. In de gister gehouden
Vergadering van den Raad werd…
…                      - aangenomen een voor-
stel van Burgem. en Weths. tot het ver-
leenen van gratificatiën aan Mej. J. Bijlsma
en E. H. Beitsma voor de tijdelijke waar-
neming als hoofd en bewezen diensten als
onderwijzer a/d school in het Heidenschap.

Op 1 septimber hat it haad fan de skoalle master Ysbrand Zandstra it Heidenskip ferlitten. Sûnt dy tiid hawwe Jannichje Bylsma en E.H. Beitsma syn plak tydlik ynnommen. Sjoerd Bonga wurdt it nije haad


Bolswardsche Courant fan snein 6 desimber 1903

Voor het Kantongerecht.
   Zitting van Vrijdag 27 November.
              ______

T. B. onder Workum heeft een
koffiehuis, doch geen vergunning. Den 20
Oct. kreeg hij bezoek van twee tuinmans-
knechts, in hun gewoon werkpakje, schoffel
en tuinhark op schouder. Zij vroegen een
borrel, doch de kastelein zeide dat dit niet
ging, hij had geen vergunning. Dan moesten
ze elk maar een glas bier, doch `t was zoo
koud, ze hadden liever wat verwarmends.
Een glaasje madera konden ze wel krijgen,
maar sterken drank dat gaf hij ze niet, want,
zoo voegde de kastelein er bij, ,,ik ken je-
lui niet, en men kan tegenwoordig geen
mensch vertrouwen.'' Hij noemde nog een
geval op, dat een ander niet-vergunninghou-
der er ook was ingeloopen, die aan een
vreemde een borrel schonk en proces kreeg,
want die man bleek, toen hij den drank
had, tot de politie te behooren.
  ,,Nou, geef ons dan elk maar een glas
bier'', was `t antwoord. Dit werd gegeven
en onder een praatje werd hiervan gedron-
ken. Het viel den een echter wat koud op
de maag, en hij dronk het dan ook maar
half uit, aan zijn kameraad vragende, of hij
de rest wilde hebben? Deze scheen het
beter te voldoen.
  Al pratende, maakte de eerste zich bekend
als tuinmansknecht. 't Speet hem wel, dat
zij thans geen borrel konden krijgen, daar-
voor  waren ze hier binnen gegaan, hij wilde
zijn kameraad tracteeren.
  ,,Nou, zei de kastelein daarop, dan zal ik
het maar wagen, wat wilden jelui dan ge-
bruiken?''
  ,,Geef ons ieder een brandewijntje!'' en
't werd hun ingeschonken. 't Smaakte beter
dan dat koude bier: ,,geef ons elk nog maar
eentje en wat ben ik dan in je schuld? Ik zal
ook voor mijn kameraad betalen!''
  ,,Twee bier en 4 brandewijntjes, dat is
samen 40 cent.''
  't Werd betaald en… ,,je hebt proces
man, want ik ben behalve tuinmansknecht
ook onbezoldigd rijksveldwachter!Het glaasje
zal ik meenemen als bewijsstuk.''
  Bekl. is tegenwoordig en bekent, dat hij
uit medelijden en op aanstaan van deze be-
zoekers hun brandewijn heeft gegeven.
  D. Sikkens, de onbezoldigde, zegt, dat hij
eerst een borrel heeft gevraagd, doch toen
hij die niet kon krijgen, voor hem een zijn
makker een glas bier heeft besteld. Toen
zij wat zaten te praten, vroeg hij nog eens
om drank en toen heeft bekl. 't gegeven.
Bergsma, de andere tuinmansknecht,
die door Sikkens was gevraagd om hiermee
binnen te gaan, verklaart hetzelfde.
Bekl. zegt, dat de eerste getuige hem toch
zei, dat hij het bier zoo koud vond, dat hij
graag een borrel wilde, en o.a. zeide: ,,Wat
zou het wezen, dat je ons een borrel geeft?''
Uit medelijden heb ik hen toen twee
geschonken. Verder is ook niet bewezen, dat
ik voor dien drank geld heb gevorderd. Ik
heb 40 cents in rekening gebracht, maar dat
kan ook wel voor 't bier zijn. Ik ben vrij
daarvoor te rekenen wat ik wil.
  De heer Ambtenaar vindt voor 't mede-
lijden dat bekl. betoonde geen grond, en
dat hij den drank zich liet betalen, ik ook
duidelijk. Hij weet, dat hij geen vergun-
ning heeft, en aan bekenden noch onbe-
kenden mag hij sterken drank tappen.
  Eisch f 50 boete of 20 dagen hechtenis
met teruggave van het in beslag genomen
romertje.
  Bekl. vindt dit toch wel heel erg, uit
medelijden heeft hij ze getapt.

Boppesteande ferhaal barde yn it kofjehûs “Landzicht” fan Tseard Lolkes Beekema en Marijke Jans van der Bles (no Bonte en Gretha de Bruin, Heidenskipsterdyk 17)

Yn 1989 hie ik by tafal in petear mei harren dochter Itte Huging-Beekema (*1901) fan de Jouwer. Doe't ik har fertelde, dat ik yn it Heidenskip wenne, fertelde se my it folgjende:

Us heit hie nêst syn wurk ek noch in kafee. Earst yn it âlde hûs en letter hat er in nijen ien sette litten en it rjocht om te skinken mei nommen, omdat yn it âlde kafee normale minsken te wenjen kamen, it koe dy minsken neat skele at se wol of net in kafee hâlde mochten.

Der mocht gjin sterke drank skonken wurde, wol  bier en sa, mar gjin drank mei in heech persintaazje. Dêrom die ús heit it wolris!
Se hawwe ús heit der ek alris oppakt:
Op in dei stienen twa manlju op `e stoepe, der wie in hege stoepe foar de doar, en dy woene der graach yn en klagen ferskriklik, dat se sa kâld en wiet wienen. Se seinen: “Wy wolle sterke drank hawwe, om waarm te wurden.” “No,” sei ús heit: “dat kin net, want dat mei ik net skinke.” Mar se holden mar oan. Us mem wie der poer op tsjin, mar ús heit gie it op it lêst oan `t hert en hat se doe wat sterks ynskonken. Doe't se it lykwols op hienen, gienen se oerein en gienen op `e stoepe stean en wienen doe yn ienen “ûnbesoldige” en seinen, dat se fan `e kontrôletsjinst wienen.
Heit krige in boete. Us heit hie op dat stuit gjin wurk en sei tsjin ús: “Ik betelje dy boete net, dêr haw ik myn sinten net foar oer, dêr wol ik wol foar sitte!” En doe hat er fjirtjin dagen sitten.
It wie in gemiene streek!

Har broer Jan (*1914) fertelde my letter, dat (hy hie it oer ien persoan) dejinge , dy't harren heit oanjûn hat, in omke wie fan Jan Sikkes. De omke wie in stille plysje. It foarfal is bard yn it âlde kafee.
Tsjipke de Vreeze, dy't doe grienteman wie op de Merk te Warkum, hat letter yn de Friso noch in stikje skreaun oer dit barren, dêr't hy it hanneljen fan de stille plysje yn ôfkarde.


Bolswardsche Courant fan tongersdei 17 desimber 1903

   Heidenschap. Zondag j.l. werden alhier
Een paar ouderharten diep getroffen door de
ontzettende tijding uit Liverpool te ontvan-
gen van de maatschappij Cadwich & Co.,
dat hun oudste zoon te Cuba was overleden.
Niet met zekerheid, maar toch hoogstwaar-
schijnlijk moet dat ongeval hebben plaats ge-
vonden bij het lossen of laden van hout. Men
kan zich voorstellen hoe deze ouderharten
geschokt zijn geworden.